Showing posts with label पर्यायवाची शब्द भाग 2. Show all posts
Showing posts with label पर्यायवाची शब्द भाग 2. Show all posts

Jun 23, 2025

पर्यायवाची शब्द भाग 2

पर्यायवाची शब्द:- एक ही शब्द के एक से ज्यादा अर्थ निकले या जिन शब्दों के अर्थ में समानता होती है उसे पर्यायवाची शब्द कहते है। 

      (भाग 1)

paryayvaachi-shabd-2
paryayvaachi-shabd-2

 

201. खग-शकुनि,पक्षी,विहंग,चिड़िया,पखेरू,पंछी,द्विज।

202. खत-पाती,चिट्ठी,पत्री,पत्र। 

203. खतरा-आकांक्षा,डर,भय,अंदेशा।

204. खम्भा-स्तम्भ,स्तूप,खम्भ।

205. खल-अधम,शठ,धूर्त,नालायक,दुर्जन,दुष्ट,कुटिल।

206. खामोश-मौन,नीरव,चुप,शान्त। 

207. खीझ-चिढ़ना,झुंझलाहट,खीझना,झल्लाहट।

208. खून-शोणित,रुधिर,रक्त,लहू।

209. खूबसूरत-रमणीक,सुन्दर,सौरम्य,सुरम्य,रूपवान,मनोज्ञ।

210. गंगा – पापछालिका,भागीरथी,देवापगा,सुरसरि,देवसरिता,ध्रुवनन्दा,मंदाकिनी,देवनदी,विष्णुपदी,जाहनवी,त्रिपथगा।

211. गज-हाथी,हस्ती,वितुण्ड,सिंधुर,द्विपा,मातंग,करी,कुम्भी,कुंजर,नाग।

212. गणेश –मोदकप्रिय,विघ्ननाशक,लम्बोदर,गजवदन,मूषकवाहन,एकदन्त,भवानीनन्दन,हेरम्ब,विनायक,जगवंद्य,गजानन।

213. गति-रफ़्तार,हाल,चाल,दशा,स्थिति,अवस्था।

214. गधा-बेसर,गदहा,चक्रीवाहन,बैशाखनन्दन,खर,लम्बकर्ण,धूसर,रासभ,गर्दभ।

215. गम्भीर-अतला,अथाह,गहरा।

216. गरुड़-नागान्तका,खगेश्वर,वैतनेय,सुपर्ण।

217. गाँव-देहात,पुरवा,ग्राम,बस्ती,मौजा।

218. गाय-गौ,धेनु,पयस्विनी,सुरभि,कल्याणी,माता।

219. गीदड़-जम्बुका,सियार,शृगाल।

220. गुनाह-कुकर्म,गलती,त्रुटि,अपराध,अधर्म,खता,पाप।

221. गुप्त-परोक्ष,निभृत,अज्ञात,गूढ,अप्रकट।

222. गुफा-विवर,कन्दरा,गुहा।

223. गुलाब-स्थलकमल,वृन्तपुष्प,सुमना,पाटल,शतपत्र।

224. गृह-घर,शाला,सदन,गेह,भवन,मकान,धाम,आलय,निकेतन।

225. गौरव-बड़प्पन,मान,महत्त्व,सम्मान।

226. घड़ा-कुट,कलश,गगरी,घट,निप,गागर,कुम्भ।

227. घन-नीरद,जलधर,पयोद,बादल,वारिद,अम्बुद,मेघ,अबुंधर।

228. घाटा-नुकसान,टोटा,हानि।

229. घिनौना-बीभत्स,घृणित,घृण्य,गंदा,घृणास्पद।

230. घी-अमृतसार,हवि,घृत।

231. घुमंतू-घुमक्कड़,बंजारा। 

232. घुमक्कड़-यायावर,रमता,विचरण शील,सैलानी,घुमन्तू,पर्यटक।

233. घृणा-बिभत्स,जुगुप्सा,घिन,अरुचि।

234. चंदन-मलयज,श्रीखण्ड,मंगल्य।

235. चक्र-चाक,चक्का,पहिया।

236. चतुर-विज्ञा,कुशल,सयाना,नागर,चालाक,प्रवीण,होशियार,दक्ष,योग्य,निपुण।

237. चन्द्र-ओषधीश,सोम,कला-निधि,राकेश,चंद्रमा,मृगांक,रजनीश,सुधांशु,राकापति,मयंक,चाँद,हिमांशु,निशाकर।

238. चपला-तड़िता,चंचला,विद्युत,दामिनी,बिजली।

239. चरित्र-आचरण,आचार,शील,सदाचार।

240. चश्मा-उपनयन,ऐनक,सहनेत्र,उपनेत्र।

241. चाँदनी-चन्द्रमरीचि,चंद्रिका,चंद्रातप,ज्योत्स्ना,अमृतवर्षिणी,कौमुदी,जुन्हाई,कुमुदकला।

242. चाँदी-रुपक,रजत,रौप्य,रूपा।

243. चाटुकारी-चमचागीरी,खुशामद,चिरौरी,चापलूसी,प्रशंसा,मिथ्या।

244. चिकित्सा-इलाज,दवादारू,उपचार।

245. चिन्ता-सोच,ऊहापोह,फिक्र।

246. चिन्ह-संकेत,लक्षण,प्रतीक,पहचान,निशान।

247. चोटी-परकोटि,शृंग,शिखर,तुंग।

248. चोर-तस्कर,रजनीचर,कभिज,मोषक,दस्यु,खनक,साहसिक।

249. चौकीदार-गश्तकार,प्रहरी,आरक्षी,गारद,पहरेदार।

250. छटा-सुंदरता,चमक,आभा,सौन्दर्य,कांति।

251. छल-कपट,प्रपंच,फ़रेब,झाँसा।

252. छात्र-शिष्य,शिक्षार्थी,विद्यार्थी।

253. छानबीन-तहकीकात,जाँच-पड़ताल,जाँच,पूछताछ।

254. छाया-छाँव,साया,परछाई,प्रतिबिम्ब।

255. छैला-शौकीन,बाँका,सजीला।

256. छोर-सिरा,नोक,किनारा,कोर।

257. जंगल-विटप,विपिन,बीहड़,कानन,कांतार,वन,गहन,अरण्य।

258. जगत-भुवन,संसार,लोक,विश्व,दुनिया,जग,भव,जगती।

259. जल-पेय,अमृत,पय,अम्बु,सलिल,जीवन,वारि,पानी,नीर,उदक,तोय।

260. जीभ-रसिका,जबान,रसना,वाचा,रसज्ञा,वाणी,जिह्वा।

261. जेवर-मंडल,भूषण,गहना,आभरण,अलंकार।

262. ज्योति-आभा,रोचि,छवि,रुचि,द्युति,प्रभा,दीप्ति।

263. झूठ-अनृत,असत्य,मृषा,मिथ्या।

264. टक्कर-मुकाबला,लड़ाई,मुठभेड़।

265. टहलुआ-खिदमतगार,सेवक,नौकर। 

266. टाँग-टंक,पैर,पाँव। 

267. टीका-धब्बा,तिलक,दाग,चिह्न।  

268. टोना-लटका,टोटका,यंत्रमंत्र,जादू।

269. ठंढ-सरदी,शीत,ठंड।

270. ठग-धोखेबाज,धूर्त,छली।

271. ठाँव-ठिकाना,स्थान,ठिकाना,जगह।

272. ठिंगना-नाटा,वामन,बौना।

273. ठीक-मुनासिब,उचित,उपयुक्त।

274. ठेठ-बिल्कुल,निरा,निपट।

275. डंडा-लाठी,छड़ी,सोंटा।

276. डाली-उपहार,भेंट।

277. ढब-ढर्रा,ढंग,तरीका,रीति।

278. ढाँचा- ठठरी,पंजर।

279. ढील-अतत्परता,सुस्ती,शिथिलता।

280. ढूँढ-छानबीन,तलाश,खोज।

281. ढोर-मवेशी,चौपाया।

282. तरुवर-पादप,तरु,वृक्ष,रूंख,पेड़,विटप,द्रुम।

283.तलवार-चन्द्रहास,करवाल,असि,खड्ग,कृपाण।

284. तालाब-तड़ाग,सरोवर,पुष्कर,सरसी,जलाशय,जलवान,सर,पोखरा।

285. तीर-सायक,शर,अनी,बाण,शिलीमुख,विशिख।

286. थंभ-स्तम्भ,खंभा,खंभ।

287. थप्पड़-झापड़,तमाचा।

288. थाक-समूह,ढेर।

289. थाती-अमानत,धरोहर,जमापूँजी।

290. थोड़ा-कम,अल्प,जरा,न्यून।

291. दधि-तक्र,दही,मट्ठा,गोरस।

292. दरिद्र-दीन,रंक,निर्धन,कंगाल,ग़रीब।

293. दर्पण-मुकुर,शीशा,आईना,आरसी।

294. दाँत-मुखखुर,दशन,दन्त,रदन,द्विज,रद।

295. दास-किंकर,सेवक,परिचारक,भृत्य,नौकर,अनुचर,चाकर।

296. दिन-अह्न,दिवस,वासर,वार,याम,प्रमान,दिवा।

297. दीन-कंगाल,ग़रीब,निर्धन,दरिद्र,अकिंचन,रंक।

298. दीपक-प्रदीप,दीया,दीप।

299. दुःख-लेश,पीड़ा,पीर,संताप,कष्ट,खेद,व्यथा,शोक,वेदना।

300. दुर्गा-चण्डी,चंडिका,शिवा,भवानी,कालिका,कुमारी,महागौरी,कल्याणी।

301. दुष्ट -पामर,पापी,खल,नीच,अधम,दुर्जन।

302. दूध-पय,स्तन्य,दुग्ध,गौरस,क्षीर।

303. देवता-देव,सुर,विबुध,अमर,अजर,आदित्य,वसु।

304. देह-शरीर,काया,तन,गात,वपु।

305. धन-वित्त,दौलत,सम्पदा,संपत्ति।

306. धनुष-चाप्,कोदंड,शरासन,धनु,कमान।

307. धरती-वसुंधरा,धरा,ज़मीन,धरती,पृथ्वी,वसुधा,भू,धरणी,भूमि,रत्नगर्भा,अचला,रत्नवती।

308. नदी-तटिनी,दरिया,तरंगिणी,सरिता,सरि,निर्झरिणी,सारंग,जयमाला।

309. नया-नव,नव्य,नवीन,नूतन।

310. नाव-नौका,तरणी,तरी।

311. पक्षी-पंछी,खग,नभचर,चिडिया,खेचर,विहंग,दविज,पखेरू,पतंग,गगनचर।

312. पति-प्राणप्रिय,स्वामी,प्राणेश,आर्यपुत्र,प्राणाधार।

313. पत्नी-अर्धांगिनी,भार्या,जोरू,वधू,दारा,वामा,वामांगिनी,सहधर्मिणी,वनिता,गृहणी।

314. पवन-समीर,वात,अनिल,वायु,समीरण,मारुत,हवा,स्पर्शन,पवमान।

315. पहाड़-महीधर,अचल,गिरि,पर्वत,शैल,नग,धराधर,धरणीधर,भूधर।

316. पुत्र-बेटा,नंदन,आत्मज,तनय,सुत,तनुज,वत्स।

317. पुत्री-तनया,तनूजा,बेटी,सुता,आत्मजा।

318. पुष्प-कुसुम,पुहुप,फूल,मंजरी,सुमन,प्रसून।

319. फूल-कुसुम,पुष्प,प्रसून,सुमन।

320. बगीचा-बगिया,बाग़,फुलवारी,वाटिका,उद्यान,उपवन।

321. बन्दर-कपि,वानर,हरि,कपीश।

322. बलदेव-हलायुध,बलभद्र,बलराम,संकर्षण,राम,रोहिणेय,मूसली।

323. बहुत-असंख्य,अनेक,अत्यन्त,अतीव,अपरिमित,अमित,अति,अपार,बहुल,प्रभूत,प्रचुर।

324. बाण-तीर,सर,सायक,विशिख,नाराच,शिलीमुख।

325. बादल-जलद,मेघ,सारंग,जलधर,घन,पयोद,वारिद,पयोधर,नीरद।

326. बारिश-बरसात,वर्षण,पावस,वर्षा,वृष्टि।

327. बाल-केश,कच,चूल,चिकुर।

328. बालू-बालुका,रेत,सैकत।

329. बिजली-विद्युत,घनप्रिया,चंचला,इन्द्र्वज्र,चपला,सौदामनी,ताडित,दामिनी।

330. ब्रह्मा-प्रजापति,विधि,पितामह,विधाता,कमलासन,स्वयंभू,नाभिजन्म,विरंचि,चतुरानन,हिरण्यगर्भ,कर्तार,अज।

331. ब्राह्मण-भूमिदेव,द्विज,भूमिसुर,भूदेव,महीदेव,विप्र।

332. भय-डर,भीति,विभीषिका।

333. भाई-भ्रातृ,अग्रज,तात,भ्राता,अनुज।

334. भूषण-अलंकार,जेवर,आभूषण,गहना।

335. भौंरा-भ्रमर,मधुप,अलि,भृंग,मधुकर,षट्पद,द्विरेप।

336. मछली-मत्स्य,मकर,मीन,शफरी,जलजीवन।

337. मदिरा-मधु,आसव,शराब,मद,हाला।

338. मधु-कुसुमासव,रसा,शहद।

339. मनुष्य-मनुज,मानुष,आदमी,मानव,नर।

340. माता-माँ,अम्मा,जननी,जनयत्री,अंबा।

341. मित्र-दोस्त,सखा,साथी,सहचर।

342. मृग-कृष्णसार,सारंग,हिरण।

343. मोर-कलापी,केक,नर्तकप्रिय,नीलकंठ।

344. यम-यमराज,सूर्यपुत्र,कीनाश,जीवितेश,दण्डधर,श्राद्धदेव,धर्मराज,अन्तक,कृतांत,।

345. यमुना-सूर्यसुता,भानुजा,अर्कजा,कालिन्दी,तरणि-तनूजा,रवितनया,तरणिजा।

346. युवति-नवयौवना,युवती,तरुणी,सुन्दरी,किशोरी,श्यामा।

347. रमा-लक्ष्मी,इन्दिरा,पद्मा,हरिप्रिया,पद्मासना,श्री,क्षीरोदतनया,कमला,श्रीभार्गवी,समुद्रजा।

348. राजा-नृप,नरेश,नृपति,भूपाल,भूपति,महीपति,नरपति,अवनीपति,भूप।

349. रात-निशि,रात्रि,यामा,रैन,यामिनी,विभावरी,रजनी,तमी,निशा।

350. रात्रि-शर्वरी,निशा,तमस्विनी,क्षया,विभावरी,रैन,यामिनी,रात।

351. राधिका-ब्रजरानी,राधा,वृषभानुजा,हरिप्रिया।

352. रामचन्द्र-कौशल्यानन्दन,अवधेश,रघुनाथ,कमलेन्द्र,सीतापति,जानकीवल्लभ,राघव,रावणारि,रघु,रघुवीर,पति,रघुराज,रघुवर।

353.रावण-दशकंध,दशानन,दशशीश,लंकेश,दैत्येन्द्र,लंकापति।

354.लक्ष्मण-सौमित्र,शेष,लखन,रामानुज,शेषावतार।

355.लक्ष्मी-हरिप्रिया,कमलासना,कमला,इंदिरा,पद्मजा,पद्मा,श्री,रमा,सिन्धुसुता।

356.लड़का-कुमार,सुत,बालक,किशोर,शिशु।

357. लड़की-कन्या,बालिका,बाला,कुमारी,किशोरी,सुता।

358. लता-बेली,बल्ली,बल्लरी।

359. लौह -लोहा,अयस,सार।

360. वज्र-अशनि,कुलिस,दभोलि,पवि।

361. वसन-परिधान,चीर,अम्बर,पट,वस्त्र।

362. वायु-मारुत,हवा,वात,पवन,अनिल,समीर।

363. विद्युत-दामिनी,क्षणप्रभा,चपला,घनवल्ली,चंचला,बीजुरी,सौदामिनी,करका,तड़ित।

364. विशाल-महान,विराट,महा,दीर्घ,बड़ा,वृहत।

365. विश्व-दुनिया,जगत,लोक,जग,संसार,भव।

366. विष-कालकूट,ज़हर,गरल,हलाहल।

367. विष्णु-चक्रपाणी,नारायण,पीताम्बर,दामोदर।

368. वृक्ष-द्रुम,गाछ,पेड़,विटप,पादप,विटप,शाखी,दरख्त,तरू।

369. शत्रु-वैरी,रिपु,अमित्र,दुश्मन,विपक्षी,अराति,अरि।

370. शरीर-काया,देह,अंग,तनु,गात,कलेवर।

371. शहद-आसव,मकरन्द,पुष्परस,रस,मधु।

372. शिक्षक-आचार्य,गुरु,उपाध्याय,अध्यापक।

373. शिव-शंकर,भोलेनाथ,नीलकंठ,शम्भू,महादेव,त्रिलोचन।

374. शुभ्र-श्वेत,गौर,अवदात,अमल,शुक्ल,वलक्ष।

375. शेर-वनराज,मृगराज,केहरि,हरि,केशरी,शार्दूल,सिंह।

376. शेषनाग-भुजंग,उरग,फणीश,अहि,पन्नग,नाग,सारंग,व्याल।

377. षंड-हीजड़ा,नामर्द,नपुंसक।

378. षडानन-कार्तिकेय,षाण्मातुर,षटमुख।

379. संसार-दुनिया,लोक,जगत,जग,विश्व,जहान।

380. सन्ध्या-शाम,सायंकाल,साँझ,गोधूलि,प्रदोषकाल।

381. सभा-महासभा,परिषद,अधिवेशन,बैठक,संगीति।

382. सम-समग्र,सर्व,सम्पूर्ण,समस्त,पूर्ण,निखिल,अखिल।

383. समीप-आसन्न,पास,सन्निकट,निकट।

384. समुद्र-रत्नाकर,नदीश,सागर,सिंधु,पयोधि,जलधि,उदधि,वारिधि,पारावार।

385. समूह-समुच्चय,दल,संघ,झुंड,पुंज,समुदाय,गण,वृंद,टोली,मण्डली,जत्था।

386. सरस्वती-शारदा,विमला,गिरा,वागीश,भारती,वागेश्वरी,वीणापाणि।

387. सहेली-सहचरी,आली,सजनी,सखी, सैरन्ध्री।

388. साँप-विषधर,अहि,नाग,भुजंग,सर्प,ब्याल,पवनासन,उरग।

389. सिंह-मृगराज,केसरी,वनराज,शेर,मृगपति,महावीर,सारंग,हरि,नाहर,शार्दूल।

390. सीता-रामप्रिया,वैदेही,जनकनन्दिनी,जानकी,जनकतनया,भूमिजा।

391. सुगंधि-खुशबू,सौरभ,महक,सुरभि।

392. सुन्दर-रम्य,कलित,मनोहर,ललाम,सुहावना,मंजुल,उत्कृष्ट,रुचिर,कमनीय,चारु,रमणीक,चित्ताकर्षक,सुरम्य,उत्तम।

393. सूर्य-दिनेश,रवि,दिनकर,सूरज,दिवाकर,दिनकर,भास्कर,प्रभाकर, आदित्य।

394. सोना-कनक,स्वर्ण,हेम,कंचन,कुंदन।

395. स्त्री-नारी,सुन्दरी,महिला,कान्ता,अबला,कलत्र,औरत,वनिता,कामिनी, रमणी,ललना।

396. स्वर्ग-दिव्यधाम,देवलोक,सुरलोक,द्यौ,ब्रह्मधाम,परमधाम,दयुलोक,त्रिदिव।

397. स्वर्ण-कंचन,सुवर्ण,हारक,हेन,सोना,जातरूप,हिरण्य,तामरस।

398. हंस-मानसौक,कलकंठ,सिपपक्ष,मराल।

399. हनुमान-मारुति,अंजनीपुत्र,पवनसुत,बजरंगबली,पवनकुमार,केशरीनंदन,महावीर,कपीश्वर,रामदूत,आंजनेय, मारुततनय।

400. हस्त-भुजा,हाथ,बाहु,पाणि,कर।

401. हाथ-कर,हस्त, पाणि।

402. हाथी-गज,नाग,राज,हस्ती,वारण,द्विप,कुंजर,मदकल,कूम्भा,करी,मतंग।

403. हिमांशु-चन्द्र,हिमकर,चन्द्रमा,निशाकर,निशिपति,क्षपानाथ।

404. हिमालय-गिरिराज,पर्वतराज,हिमगिरी,नगेश,हिमाचल।

405. हिरण-हिरन,सुरभी,मृग,सारंग,कुरग।

406. हृदय-वक्ष,छाती, उर,हिय,वक्षस्थल।

407. होंठ-ओंठ,ओष्ठ,अक्षर।

              (भाग 1)

इस तरह  हिन्दी एंव अंग्रेजी में Pdf File डाउनलोड करने के लिए यहाँ क्लिक करें।

Whats app चॅनल लिंक के लिए यहाँ क्लिक करे। 

 

Featured Post

100 Classroom Instructions in English & Marathi

Classroom Instructions (1–100) 100-daily-classroom-instructions-english-marathi-for-kids   1.   Sit down. ( सिट डाउन) - खाली बसा. 2.   S...

Popular Posts